م.ر.بهنام رئوف - تاریخچه شكل‌گیری اینترنت هوشمند در كشور به بكارگیری شبكه هوشمند یا IN در اواخر سال 84 باز می‌گردد. اینترنت هوشمند یكی از هشت سرویس ارائه شده توسط شبكه هوشمند است كه مشترك به واسطه استفاده از این سرویس می‌تواند بدون تهیه كارت و بدون نیاز به وارد كردن نام كاربری و رمز عبور به اینترنت متصل شود.

بر اساس تعرفه تصویب شده در شبكه مخابرات كشور، هزینه استفاده از سرویس اینترنت هوشمند دقیقه‌ای 50 ریال بوده كه در یك ساعت 300 تومان از كاربر اخذ می‌شود. از دیگر محاسن اینترنت هوشمند پرداخت وجه مصرفی دو ماه بعد از استفاده و در قبوض تلفن ثابت است كه مشترك به این ترتیب وجه استفاده از اینترنت را مستقیم به شركت مخابرات پرداخته و این شركت نیز بعد از كسر سهم 30درصدی خود الباقی را به شركت ارائه‌دهنده خدمات پس می‌دهد.

I-N چيست؟

شبكه هوشمند (Intelligent Network) از لحاظ ساختار به گونه‌اي طراحی شده است كه در لايه‌اي بالاتر از شبكه‌هاي معمول مخابرات (شبكه تلفني، همراه، ديتا) قرار مي‌گيرد و مشتركان مي‌توانند از انواع خدمات آن، به آساني و با سرعت استفاده كنند. اين شبكه از گره‌هاي (nodes) سخت‌افزاري و نرم‌افزاري تشكيل شده تا با استفاده از پروتكل‌هاي خاص امكان ارائه سرويس‌هاي ويژه را براي مشتركان تلفن ثابت و همراه فراهم آورد.

شبكه هوشمند از چند عنصر فیزیكی مثل مركز كنترل سرویس (SCP)، مركز سوئیچینگ سرویس (SSP)، نقطه ایجاد سرویس (SCEP) و مركز مدیریت سرویس (SMP) تشكیل شده كه تجهیزات هر كدام در داخل سایت‌های شبكه نصب می‌شود.

اینترنت هوشمند از سقوط تا صعود

عدم فرهنگ‌سازی لازم در بدو شروع كار شبكه هوشمند باعث شد تا استقبال چندانی از این شبكه از سوی مشتركان صورت نگیرد اما به تدریج تبلیغاتی كه شركت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی برای استفاده از این سرویس و نیز جذب مشتركان بیشتر به‌كار گرفتند، باعث شد تا اقبال این سرویس در بین اینترنت‌بازان پایتخت افزایش یابد. از سوی دیگر شبهه دريافت مبالغ كلان توسط واسطه‌های توزیع كارت‌های اینترنت از شركت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی كه عمدتا40 تا 50درصد كل مبلغ قید شده روی كارت بود، باعث شد تا شركت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی نیز به تدریج برای رهایی از دست مافیای توزیع كارت اینترنت به سمت ارائه خدمات خود در بستر شبكه هوشمند رو آورند.

میزان استفاده از شبكه اینترنت هوشمند مخابرات به مدد تبلیغات شركت‌های ارائه‌دهنده افزایش یافت به طوری كه تنها چند ماه پس از راه‌اندازی این سرویس «محمدعلی صدقی» رییس وقت اداره پشتیبانی فنی سوئیچ و مسوول شبكه هوشمند استان تهران در مصاحبه‌ای گفت: در دو ماه گذشته مردم با استفاده از سرویس PRM شبكه هوشمند، بیش از 30میلیون و 185هزار ساعت به اینترنت

وصل شدند.

به گفته این مقام مسوول، تنها طی دو ماه 28میلیون تماس با شبكه اینترنت هوشمند ثبت و به‌طور میانگین 430هزار تماس با شبكه هوشمند برای ارتباط با اینترنت در هر روز طی سال 85 ثبت شده است.

صدقی در آن زمان با اشاره به این مساله كه بیش از یك سال از زمان راه‌اندازی شبكه هوشمند در استان تهران نمی‌گذرد خاطر نشان كرد كه در هر دوره شاهد افزایش درآمدها از این سرویس‌های ارزش افزوده هستیم به طوری كه درآمد شركت مخابرات از محل اینترنت هوشمند در آن زمان دو میلیارد و 600میلیون تومان بوده است.

حذف تدریجی كارت‌های اینترنتی و فراغت شركت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی از مشكلات و دغدغه‌های كارت، دسترسی سریع و آسان كاربران به اینترنت از طریق شبكه هوشمند، به حداقل رسیدن قطع ارتباط اینترنتی، افزایش تقاضای 90درصدی برای بهره‌گیری از سرویس اینترنت هوشمند و رضایت مردم، شركت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی و شركت مخابرات استان تهران به خاطر درآمدزایی، از مهم‌ترین تاثیرات شبكه هوشمند بود كه باعث شد شركت مخابرات ایران برای افزایش دسترسی عموم مشتركان به این سرویس در كل كشور به فكر تجهیز و گسترش شبكه مخابراتی برآید.

وقتی هوشمند هنگ مي‌كند

افزایش مخاطبان شبكه اینترنت هوشمند از یك سو و نیز فراگیر شدن ارائه برخی از خدمات عمومی همچون ثبت نام و اعلام نتایج كنكور از طریق اینترنت، ثبت‌نام كارت سوخت و برخی از خدمات دولت الكترونیكی باعث شد تا این سرویس در سال جدید با اقبال بیشتری روبه‌رو شود.

به گفته مهندس محمد ابراهیم محسنی نسب، رییس فعلی اداره پشتیبانی فنی سوئیچ ارتباطات شهری استان تهران، هم اكنون روزانه بیش از 600هزار تماس موفق با شبكه اینترنت هوشمند برقرار می‌شود كه این میزان در طی یك هفته به بیش از 4میلیون تماس افزایش می‌یابد.

اما افزایش میزان مخاطبان اینترنت هوشمند كه باعث سودآوری كلانی برای شركت مخابرات ایران و نیز شركت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی شده است، این روزها و در برخی از مناطق مشكلاتی نیز برای استفاده‌كنندگان به همراه داشته است، مشكلاتی كه عمدتا در كند بودن سرعت به خصوص در بخش دریافت دیتا خلاصه می‌شود.

شبكه هوشمند يا ISP ، مشكل كدام است؟

در این بین طبق روال همیشگی عامل اصلی این اختلالات از سوی ارائه‌دهندگان خدمات اینترنتی، شركت مخابرات و سرویس شبكه هوشمند عنوان می‌شود.

برخی از مدیران شركت‌های اینترنتی در این باره می‌گویند: سرویس‌های ما هیچ گونه ایرادی نداشته و اگر مشترك اقدام به تهیه كارت اینترنت از شركت كند با استفاده از سرویس متوجه خواهد شد كه افت كیفیت و سرعت به دلیل شبكه هوشمند است كه متولی آن شركت مخابرات است.

محمد ابراهیم محسنی‌نسب، رییس فعلی اداره پشتیبانی فنی سوئیچ ارتباطات شهری استان تهران، در این‌باره می‌گوید: اینترنت هوشمند در حقیقت یك گریز است برای اتصال كاربران از طریق شبكه هوشمند به شبكه ISP‌ها و در حقیقت ما یك كار مجازی انجام می‌دهیم. ما در حقیقت اطلاعات صورتحسابی مشتركان را ثبت می‌كنیم. شبكه هوشمند هیچگونه تغییر و تحولی در كیفیت ایجاد نمی‌كند و حتی سرعت اتصال كاربر به دلیل حذف نام كاربری و نیز اخذ رمز عبور را افزایش می‌دهد و اگر كیفیت كاهش پیدا كند به شركت‌های ارائه‌دهنده خدمات باز می‌گردد. از زمانی كه سیستم فروش كارت حذف شده بر اساس آمار موجود تعداد مشتركان هر ISP بسیار افزایش پیدا كرده است حال اگر شركتی توسعه‌ای در خود نداشته باشد و یا پهنای باند دریافتی خود را افزایش نداده باشد و بخواهد با همان پهنای باند قبلی به فعالیت خود ادامه دهد در نتیجه پهنای باند كمتری به مشتركان اختصاص می‌یابد كه همین امر یكی از دلایل اصلی در كاهش سرعت مشتركان است.

در این بین بر اساس آمارهای موجود بسیاری از ارائه‌دهندگان خدمات پهنای باند خود را افزایش داده‌اند اما به دلیل آن كه در حال حاضر و در فصل تابستان میزان استقبال از شبكه اینترنت افزایش يافته در نتیجه تعداد كاربران شبكه‌های مختلف افزایش يافته كه این امر باعث می‌شود سرعت ارائه خدمات به مشتركان در برخی از ساعات به خصوص در ساعات پیك مصرف كاهش یابد.

محسني‌نسب مي‌گويد: شركت‌ها از ما لینك 2 مگابیتی اجاره می‌كنند. هر لینك شامل 30 كانال 64 كیلوبیتی است. به عنوان مثال یك شركت با 30 لینك در حقیقت 900 كانال در اختیار دارد كه در هر لحظه می‌تواند 900 كاربر را تحت پوشش خود قرار دهد. در برخی از موارد نیز سرعت پایین به تعداد لینك‌های تحت اختیار شركت ارائه دهنده خدمات باز می‌گردد.

بین محمودرضا خادمی، عضو كمیته اینترنت سازمان نظام صنفی رایانه‌ای كشور در این‌باره می‌گوید: مشكل پایین بودن سرعت باید به شكل دقیق بررسی شود.

او می‌گوید: یكی از مشكلات IN انتقال ترافیك از یك ترانزیت به ترانزيت دیگر است. در حال حاضر بیشتر خطوط IN در ترانزیت كد 8 قرار دارد در نتیجه بیشترین كاهش سرعت به همین بحث ترافیك بین مراكز باز می‌گردد. یعنی اگر مشتركی با پیش شماره كد 2 به شبكه IN متصل شود و ارائه‌دهنده سرویس نیز در مركز ترانزیت 8 قرار داشته باشد سوئیچ بین مراكز تا حدی سرعت مشترك را با كاهش روبه‌رو می‌كند.

خادمی در خصوص كم فروشی برخی از شركت‌های ارائه دهنده خدمات اینترنتی می‌گوید: در برخی از مواقع ISPها پهنای باند كمتری را به مشتركان اینترنت هوشمند خود ارائه می‌دهند.

او می‌گوید: همانطور كه می‌دانید پهنای باند هر ISP در بین مشتركان كارتی، ای دی اس ال و هوشمند تقسیم می‌شود در نتیجه ممكن است برخی از مراكز ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی درصد كمی از پهنای باند خود را به مشتركان IN خود اختصاص ‌دهند.

او تاكید می‌كند، با بررسی‌های صورت گرفته در كمیته اینترنت سازمان نظام صنفی به این نتیجه رسیده‌ایم كه متاسفانه این ایراد در برخی از شركت‌ها وجود دارد.

عضو كمیته اینترنت سازمان نظام صنفی رایانه‌ای در این باره می‌گوید: در حال حاضر در سازمان نظام صنفی ساز و كاری در حال تدوین است كه اگر مشتركی از ارائه سرویس اینترنت خود شكایت داشت با مراجعه به سازمان می‌تواند شكایت خود را مطرح و سازمان نیز به این شكایات رسیدگی كند.

او ادامه می‌دهد: در عین حال سازمان تنظیم مقررات باید با سركشی به شركت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترتی این مسائل را بررسی كند و ببیند شركتی كه به عنوان مثال 30 خط IN در اختیار دارد آیا پهنای باند مناسب را برای این 30 خط در نظر گرفته و یا با ارائه پهنای باند كمتری در حقیقت به كم فروشی مي‌پردازد.